Mozart/Haydn — liederen
Over de Mozartliederen
In het oeuvre van Mozart heeft het Lied een bescheiden plaats toebedeeld gekregen. Nochtans heeft Mozart heel wat voor de stem geschreven, denken we maar aan de schitterende concertaria’s voor o.a. Aloysia, zus van Constanze zijn echtgenote en tal van opera’s.
In het kader van de rijke geschiedenis van het Europese kunstlied is Mozarts rol, wat het aantal liedcomposities betreft, weinig significant te noemen. Nochtans hebben zijn Duitse tijdgenoten C.P.E. Bach, C.F. Zelter, J.F. Reichardt, J.A.P. Schulz e.a. zich vol overgave aan deze muziekvorm gewijd.
Zoals zijn tijdgenoten werkten componisten in nauwe samenwerking met vooraanstaande dichters alhoewel Mozart wel durfde te sleutelen aan de libretti voor zijn opera’s tot grote ergernis van menig liberttist.
Veel heeft allicht te maken met de heersende Italiaanse invloed in het Wenen van toen. Het toenmalige publiek was immers volledig in de ban van de stralende, zonnige operamelodieën en de charmante, lichte instrumentale muziek die de Italiaanse Weners hen voorschotelden; het “Volkslied” was ver weg…
Mozart bedient zich in zijn 34 liederen hoofdzakelijk met teksten van minder gekende auteurs. Zijn sublieme muziek voegt een enorme meerwaarde aan de onschuldige teksten. Of met zijn eigen woorden:” Het is noodzakelijk dat de poëzie de gehoorzame dochter is van de muziek”.
Briljant is wat Mozart aanvangt met het gedicht “Der Zauberer”, waarin een meisje verteld hoe ze verleid. Naarmate de emotionele spanning aan het einde van elke strofe toeneemt, stijgt ook het vocale debiet en wordt de harmonie avontuurlijker. Het is meteen ook duidelijk dat Mozart weet hoe hij met tekst moet omgaan.
In 1785 komt ook “Die Zufriedenheit” en het moraliserende lied “Die betrogene Welt” tot stand. Het meesterwerkje bij uitstek uit deze periode is ongetwijfeld “Das Veilchen”, op tekst van de grote dichter: Goethe. Zoals Mozart heel dikwijls( zelfs bij grote dichters en librettisten kon hij het niet laten de teksten aan te passen aan de muziek ) deed voegde hij er zelf, ietwat onbeschaamd, nog een regel aan toe : “Das arme Veilchen, es war em herzigs Veilchen”. Hoedanook getuigt Mozart hier van ongeëvenaard raffinement en emotionele diepgang en blijkt hem de dieperliggende betekenis van Goethe’s gedicht toch niet te ontgaan.
Intense emotie ligt ook aan de basis van het indrukwekkende “Abendempfindung” uit 1787. Eenvoud, gelatenheid, suggestieve pianobegeleiding, vereenzelviging met de ik-figuur.. alle ingrediënten van het Schubert-Lied zijn hier reeds aanwezig. Andere meesterwerken uit het vruchtbare jaar 1787 zijn “Als Luise die Briefe , veeleer een dramatisch operarecitatief (hevige contrasten en orkestrale klavierbegeleiding) en het lieflijke “An Chloe”.
Jan Vermeulen / luk Callens
8 oktober 2006